Afstudeerproductie

Het doosje staart me aan. Dacht ik zojuist mijn lippenstift gevonden te hebben, lag slechts de verpakking op mijn nachtkastje. Een teleurstelling met een onverwacht gevolg. Inmiddels zit ik namelijk al een kwartier op mijn bed naar de woorden op het doosje te staren. Het is een langwerpig kartonnen doosje, matzwart en vol met witte lettertjes die onmogelijk te lezen zijn zonder bril, vergrootglas of een uiterste concentratie. Diisostearyl malate, octyldodecanol, sucrose tetrastearate tricaetate en hydrogenated polyisobutene: het zegt me niets en toch houdt het mijn aandacht vast. Wát zit er precies in mijn lippenstift?

IMG_1757

Drie en een halve kilo. Dat is de hoeveelheid lippenstift die een vrouw in haar leven binnen krijgt. Niet niks, als je het mij vraagt. Zeker als je bedenkt dat je hierdoor, naast heel veel vet, behoorlijk wat schadelijke stoffen binnen kunt krijgen. De vraag is alleen hoe je als consument weet welke stoffen je nu liever wel en niet in je lippenstift wilt terugvinden. In deze afstudeerproductie gaat Anna Hofstra op zoek naar meer duidelijkheid. Wat zit er in de lippenstift die we dagelijks op onze lippen smeren? Wat zijn hier de gevolgen van? En misschien wel het allerbelangrijkst: wat kun je hier als consument aan doen?

Lippenstift. Ik draag het bijna iedere dag. Het kleuren van mijn lippen zit nu eenmaal in mijn dagelijkse routine. En we weten allemaal hoe moeilijk het is om routines te doorbreken. De termen die op het matzwarte doosje staan, kijken me aan, maar ik begrijp ze niet. Dit ligt waarschijnlijk aan het feit dat ik van mijn tweeëntwintig levensjaren slechts twee ervan heb besteed aan de vakken natuur- en scheikunde. Toch denk ik dat ik niet de enige ben met dit probleem. Ik durf met zekerheid te zeggen dat de gemiddelde consument de termen op een cosmeticaverpakking niet begrijpt. En dus ga ik op zoek. Op pad. Met als doel: orde scheppen in de chaos.

Zijn al die ingrediënten écht nodig?

Voor het maken van lippenstift heb je in principe maar drie dingen nodig: was, olie en pigment. Eigenaar van cosmeticamerk EGO Cosmetics Martin Graaman legt mij uit waarom er dan toch zoveel stoffen op mijn doosje staan. “Elke was of olie heeft weer andere eigenschappen. Wanneer je lippenstift produceert ben je dus constant bezig met het zoeken naar de juiste verhoudingen wassen en oliën. De ene was zorgt voor een verzorgend effect, de andere zorgt er voor dat je lippenstift lang blijft zitten. Om deze effecten te optimaliseren zijn bedrijven constant bezig met het ontwikkelen van nieuwe stoffen. Deze synthetische stoffen worden in een lab geproduceerd en zorgen er bijvoorbeeld voor dat de lippenstift nog langer blijft zitten dan wanneer je slechts was of olie gebruikt”, legt Martin uit. “Helaas denken veel producenten niet na over de gevolgen van deze synthetische stoffen, maar ligt de focus vooral op het afleveren van een goed werkend product.”

Voorbeelden van wassen die ik zelf vaak tegen kom op verpakkingen zijn bijenwas en carnaubawas. Dit zijn beide natuurlijke wassen. Hiernaast kom ik een hoop synthetisch ontwikkelde wassen tegen. Zo bevatten veel lipsticks bijvoorbeeld microcrystallinewas. Dit is een koolwaterstofwas uit aardolie. EWG’s Skin Deep meldt dat dit ingrediënt zeker giftig of gevaarlijk kan zijn voor de consument, maar dat er te weinig bewijs is om het product te verbieden. Ben jij nieuwsgierig naar de betekenis van de stoffen op de verpakking van jouw cosmeticaproduct? Neem dan eens een kijkje op EWG.org/skindeep.

De grote boosdoener die China heet

Dierproeven op cosmetica. Het blijkt een gevoelig onderwerp. Tijdens mijn onderzoek wordt al snel duidelijk dat deze kwestie liever niet besproken wordt en dat er, vooral bij consumenten, sprake is van onwetendheid. Wist jij bijvoorbeeld dat dierproefvrije cosmetica niet altijd vrij is van dierenleed? Ik schrok er behoorlijk van. Er heerst een serieus gebrek aan deskundigen en controle op de wetgeving schijnt er ook nauwelijks te zijn. Stichting Proefdiervrij vindt zelfs dat dierproeven op cosmetica een afgesloten onderwerp is, zo vertelt woordvoerder Corrina van Dorp mij. Ik ben met stomheid geslagen en neem contact op met blogger en ervaringsdeskundige Sophie Carleen. Zij doet al jaren onderzoek naar dit thema en weet me precies te vertellen hoe de situatie in elkaar steekt.

sophie-naoki-about

Sophie Carleen

Terwijl we in hartje Den Haag genieten van een flinke kop koffie vertelt Sophie mij het volgende: “Binnen de EU – en dus in Nederland – zijn dierproeven op cosmetica verboden.” Waarom liggen er dan toch producten in de schappen die op dieren zijn getest? “Dat heeft alles te maken met China. Veel merken verkopen hun producten namelijk niet alleen in Nederland of Europa maar ook in China, Amerika of andere landen buiten de EU. China verplicht buitenlandse cosmeticamerken tot dierproeven wanneer ze hun producten naar China exporteren. Hierdoor zijn veel merken hun producten op dieren gaan testen. China is goed voor een groot deel van de verkoop en omdat veel merken ook daar hun producten willen blijven verkopen, wordt er veel op dieren getest”, vertelt Sophie me terwijl ze een grote slok van haar cappuccino met sojamelk neemt. Niet alleen haar cosmetica is veganistisch, ook haar voedingsstijl voldoet aan strikte regeltjes.

Kort samengevat: producenten zijn dol op geld. Verkoop in China betekent een groter marktaandeel, meer omzet en dus meer geld. Om in China te mogen verkopen, stelt China de volgende regel: alle producten moeten op dieren zijn getest. Een bizar uitgangspunt, maar helaas wel de realiteit. En dus blijven ook Europese producenten – die in principe geen voorstander van dierproeven zijn – dierproeven uitvoeren en op deze manier blijven er op dieren geteste producten in de Nederlandse schappen liggen. Wanneer ik contact op neem met Stichting Proefdiervrij om de kwestie voor te leggen, stipt de organisatie nog wel even het volgende aan: “Er ligt een verbod op het handelen van producten die op dieren zijn getest én een verbod op het testen van de ingrediënten. Vóór de wet in 2013 zijn echter al veel van deze ingrediënten op dieren getest. Deze ingrediënten worden nog steeds in producten gebruikt en dat is de reden dat het zo moeilijk is om te controleren of een product volledig dierproefvrij is”, aldus woordvoerder Corrina van Dorp.

Consument steeds argwanender

Of het product dierproefvrij is of niet, lijkt vrouwen weinig uit te maken. De verkoop van cosmetica is het afgelopen jaar zelfs flink gestegen. Uit het jaarverslag van de Nederlandse Cosmetica Vereniging (NCV) blijkt dat de verkoop van decoratieve cosmetica (make-up) het afgelopen jaar (2015) met ruim 7% gestegen is. Voorgaande jaren lag deze groei slechts tussen de 0 en 2% per jaar. De groei van deze sector is te verklaren door de steeds groter wordende invloed van Instagram. Op dit platform – dat vooral populair is onder jongeren – worden voortdurend nieuwe trends uitgezet. Hiernaast blijkt uit onderzoek van Women’s Marketing dat ongeveer een vijfde van alle lippenstiftgebruikende vrouwen cosmetica-accounts volgt op social media en vaak producten koopt die ze online ziet. Met name vanwege de trends die gecreëerd worden via social media worden lipproducten populairder.

Sliderfoto4

Margriet Bakker (rechts op de foto)

Naast de enorme groep liefhebbers ontstaat er ook een steeds groter groeiende groep vrouwen die bewust(er) wil omgaan met cosmetica. Ik ga langs bij huiddeskundige Margriet Bakker. Haar praktijk voor huidverbetering, Skin Sense, bevindt zich in een smalle, maar gezellige straat in het zuiden van Groningen. Terwijl de bomen volledig in bloei staan en de zon de linkerkant van mijn lichaam totaal verbrand, loop ik de straat in. Bij nummer 31 van de Van Royenlaan blijf ik staan. Ik zie in lichtblauwe letters de woorden Skin Sense op het raam staan. Dit moet het zijn. Ik bel aan en zodra ik binnen ben, vertelt Margriet honderduit over haar passie voor cosmetica en alles wat hier bij komt kijken. “Steeds meer consumenten worden argwanender. Dit geldt niet alleen in de cosmeticabranche. We hebben dit ook gezien bij voedingsmiddelen”, licht Margriet toe. “Neem nu suiker. Het is bewezen dat dit product slecht voor je is, maar een supermarkt of drogisterij wil gewoon zijn producten blijven verkopen. En dus word je verleid. In de supermarkt door lekkere producten en in de drogisterij door mooie kleuren lippenstift. Gelukkig is er die groep consumenten die steeds kritischer en bewuster gaat kijken naar die verborgen wereld, maar er zijn nog steeds (te) veel mensen die niet voldoende geïnformeerd zijn.”

Ook spreek ik visagist Florine Koenen, onder andere werkzaam bij visagie-opleiding B Academy. Florine merkt in haar werk dat steeds meer van haar collega’s bewust(er) omgaan met cosmetica. “Ik merk dat steeds meer mensen in mijn omgeving gaan nadenken over de producten die ze gebruiken. Een paar maanden geleden kwam bijvoorbeeld naar buiten dat cosmeticamerk MAC de Aziatische markt op ging. Dit betekende dat het merk op dieren zou gaan testen. Mede daarom zie ik steeds vaker om me heen dat visagisten van dit merk af willen en op zoek zijn naar alternatieven”, vertelt ze. “Het blijkt alleen wel lastig voor professionals om een product te vinden dat qua pigmentatie hetzelfde effect heeft als een merk als MAC. Voor consumenten is dit heel anders. De producten van HEMA zijn bijvoorbeeld ook prima en worden niet op dieren getest. Op de set red je het hier alleen niet mee en dat is het grootste probleem.”

Deze ingrediënten in cosmetica kun je beter mijden

Welk product je uiteindelijk kiest, moet je natuurlijk helemaal zelf weten. Het is alleen wel belangrijk om voor aanschaf en gebruik de verpakking van een cosmeticaproduct te checken. Zelf doe ik dit maar zelden. Ik heb immers geen idee waar ik op moet letten. Om meer inzicht in deze kwestie te krijgen, neem ik contact op met huidexpert, en onderzoeksarts in de cosmetische dermatologie, dr. Jetske Ultee.

jetske18-1

Dr. Jetske Ultee

Wanneer ik vervolgens het wereldwijde web afspeur, kom ik schokkende verhalen tegen. Zo duiken er al jaren verhalen op over lood in lippenstift. Wat hier de precieze gevolgen van zijn, is de grote vraag, maar feit blijft dat steeds meer consumenten vraagtekens zetten bij de ingrediënten van lippenstift. Volgens dr. Jetske Ultee is het helaas lastig om jezelf te beschermen tegen toxische stoffen in make-up. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat er schadelijke stoffen in cosmetica voorkomen, op de verpakking worden deze echter niet of nauwelijks vermeld. Ook in biologische make-up kunnen giftige stoffen voorkomen. Helaas betekent een mooi groen keurmerk dus niet altijd dat het product ook veilig is. Bang voor lood in je lippenstift, maar wil je het product toch graag dragen naar dat feestje vanavond? Dr. Jetske Ultee raadt je aan voedingsmiddelen te consumeren met veel calcium, zink en vitamine C. Deze drie ingrediënten schijnen je huid te kunnen beschermen tegen de eventuele effecten van lood.

Stoffen waar je als consument op moet passen, zijn voornamelijk stoffen die heel normaal lijken. Zonder dat je het door hebt, tasten deze stoffen je huid namelijk aan. Huiddeskundige Margriet vertelt me dat zij in haar praktijk steeds meer mensen met huidproblemen (onzuiverheden, allergieën etc.) tegenkomt. Ingrediënten die deze problemen verergeren? “Dat zijn onder andere alkalische zepen, harde alcoholen, parfum en synthetische geur- en kleurstoffen”, legt Margriet mij uit. “Deze producten strippen de huid. Hier bedoel ik mee dat ze de natuurlijke beschermlaag aantasten. De huid heeft van nature een soort barrière die je beschermt tegen schadelijke stoffen. Wanneer je producten gebruikt waar teveel alkalische zeep of alcohol in zit, verpest je de huid en droog je deze tevens uit. Als reactie hierop maakt de huid meer talg aan en ontstaan er alleen maar meer onzuiverheden.”

Eén van de grootste problemen? De meeste gevolgen van cosmetica zijn niet direct zichtbaar. “Je kunt jarenlang hetzelfde product gebruiken en er nooit last van hebben, maar uiteindelijk betaal je altijd de prijs voor het gebruik van slechte en schadelijke producten. Bij het gebruik van schadelijke stoffen krijgt de huid namelijk steeds opnieuw een ‘tikje’. Een allergische reactie kan dan ook een optelsom van al die tikjes zijn”, vertelt Margriet. Omdat veel gevolgen pas op lange termijn zichtbaar zijn, is het moeilijk te zeggen welke producten je moet vermijden. Hiervoor is helaas te weinig onderzoek gedaan. Het is moeilijk te zeggen of het product dat je dertig jaar geleden kocht ervoor gezorgd heeft dat je nu last hebt van pigmentvlekjes of een hangende huid. “Wil je zoveel mogelijk huidproblemen voorkomen, mijd dan producten die alkalische zepen, harde alcoholen, parfum of synthetische kleur- en geurstoffen bevatten”, benadrukt Margriet.

Zijn natuurlijke ingrediënten altijd beter?

Het is vrijwel onmogelijk een lippenstift te produceren die 100% natuurlijk is. Vaak is dit niet eens nodig. Natuurlijke ingrediënten zijn namelijk niet per definitie beter dan niet-natuurlijke ingrediënten. “Ook voor natuurlijke ingrediënten kun je allergisch zijn. Mensen zijn zich er niet van bewust hoe moeilijk het is om een product te maken dat 100% natuurlijk is én toch doet wat ze willen dat het doet”, licht Margriet Bakker toe.

Ook Amadea Boneschansker, werkzaam op het hoofdkantoor van cosmeticamerk LUSH, vindt dat producten niet altijd beter zijn wanneer ze 100% natuurlijke ingrediënten bevatten. “Neem nu mica, een ingrediënt dat gewonnen wordt uit mijnen en zorgt voor die mooie glans in producten. Dit wordt vooral geproduceerd door kinderen. Wat doe je dan? Kies je voor een natuurlijk ingrediënt en stimuleer je kinderarbeid of laat je dit product synthetisch nabootsen? Bij LUSH hebben wij voor die laatste optie gekozen.”

En nu?

Na het schrijven van dit verhaal en de vele mensen die ik heb gesproken over dit onderwerp weet ik als geen ander hoe moeilijk het is om als consument duidelijkheid te krijgen over dit onderwerp. Fabrieken laten je niet binnen, klantenservices spreken je tegen en van de eindeloze en onbegrijpelijke ingrediëntenlijsten word je ook niet vrolijk. In mijn zoektocht naar antwoorden op de vragen – wat smeer ik op mijn gezicht en wat zijn de gevolgen? – heb ik zo’n dertig mensen gesproken, maar pas tijdens één van de laatste gesprekken besefte ik wat ik zelf het allerbelangrijkst vind.

IMG_1754

Ik vind het belangrijk dat ik goed voor mijn huid zorg. Dit betekent onder andere dat ik mijn huid moet beschermen tegen de zon, mijn huid goed moet verzorgen, gezond moet eten én voorzichtig moet zijn met cosmetica. Je mag er als consument vanuit gaan dat de gebruikte ingrediënten in cosmetica zijn goedgekeurd, maar als je nu geen last hebt van de producten betekent dit helaas niet dat je er op lange termijn geen last van kunt krijgen. De meeste effecten van slecht cosmeticagebruik zijn pas jaren na gebruik zichtbaar. Een goede huidverzorging of reiniging kan een hoop uitmaken, maar ook is het belangrijk om je dagelijks make-upproducten eens te laten staan, je huid even met rust te laten en bewuster om te gaan met cosmetica. En dat is precies wat ik de laatste maanden heb gedaan.

Een halfjaar geleden verliet ik mijn huis nooit zonder make-up. Een veeg mascara, een likje concealer en niet te vergeten: een dikke laag lippenstift. Inmiddels loop ik liever met een blotebillengezicht rond dan dat ik mijn huid verstop achter een laag gekke stoffen. Ook ga ik bewuster om met de cosmetica die ik nog wel draag. Wanneer ik nu nieuwe producten aanschaf, wil ik dat ze dierproefvrij zijn én het liefst zo min mogelijk toxische stoffen bevatten. En dat betekent inderdaad dat ik voortdurend bezig ben met het checken van de labels. De vraag die ik het meest krijg na deze omschakeling? Of al die producten niet ontzettend duur zijn. Mijn antwoord? Ja, dat klopt. Een lippenstift van The Body Shop is bijna vier keer zo duur als een lipstick van de drogist. Echter, ik betaal liever nu wat meer. Vroeg of laat betaal je voor een slechte huidverzorging namelijk altijd de prijs. En risico’s nemen? Dat is nu eenmaal niet echt mijn ding.